Dementia

Os ydych chi, neu ffrind neu berthynas wedi cael diagnosis o ddementia, efallai eich bod yn bryderus neu'n ddryslyd. Hwyrach nad ydych yn gwybod beth yw dementia. Diben y dudalen hon yw ceisio ateb rhai o'ch cwestiynau ar ddementia a rhoi mwy o wybodaeth ar y salwch a lle mae cymorth ar gael.

Cael Cymorth

Mae llawer ohonom yn ofni ein bod yn dioddef o ddementia, yn enwedig os bydd ein cof yn gwaethygu, neu os ydym yn adnabod rhywun sydd wedi dioddef o'r salwch. Nid yw tuedd i anghofio o reidrwydd yn golygu fod dementia arnoch. Un o effeithiau heneiddio yw anghofio pethau, a gall hefyd fod yn arwydd o straen neu iselder.

Os ydych yn poeni amdanoch chi'ch hunan neu rywun agos atoch, mae'n werth trafod eich pryderon gyda'ch Meddyg Teulu.

Mae cymorth ar gael 24 awr y dydd trwy Linell Gymorth Dementia Cymru 0808 808 2235. Mae llinell gymorth ddynodedig ar gael sy'n cynnig cefnogaeth emosiynol a chyngor i unrhyw un sydd wedi cael diagnosis o ddementia ac i berthnasau a gofalwyr pobl sy'n dioddef o ddementia.

Gellir dysgu mwy am y gwasanaethau fydd efallai'n gallu bod o gymorth i chi a'ch teulu ar y dudalen dolenni dementia.

Hwyrach y byddech yn hoffi darllen mwy am brofiadau pobl ym maes dementia neu am ddarllen a chymryd rhan mewn trafodaethau sy'n gysylltiedig â'r pwnc yma. Ceir mynediad at straeon a blogiau ein pobl yma.

Beth yw dementia?

Mae Dementia yn disgrifio cyfres o symptomau sy'n cynnwys colli'r cof, newid mewn hwyliau, a phroblemau gyda chyfathrebu a rhesymu. Mae Dementia yn digwydd pan fydd cellau'r ymennydd yn marw, neu niwed i rannau o'r ymennydd sy'n delio gyda'r prosesau meddwl. Mae mathau gwahanol o ddementia, a'r rhai mwyaf cyffredin yw clefyd Alzheimer a dementia fasgwlar.

Nid cam naturiol yn ystod y broses o heneiddio yw dementia, ond salwch graddol sy'n dueddol o effeithio ar unigolion yn raddol. Er hynny, mae tystiolaeth sylweddol yn bodoli sy'n dangos os bydd pobl yn cael diagnosis cynnar a gyda mynediad at wybodaeth, cymorth a gofal, eu bod yn gallu addasu at fywyd da er gwaetha'r dementia.

Yn 2011 roedd ychydig dros 42,700 o bobl yng Nghymru yn byw gyda dementia. Mae'n effeithio ar bob unigolyn mewn ffordd wahanol.

Mae Taflen Ffeithiau'r Gymdeithas Alzheimer yn cynnwys gwybodaeth ar ddementia, yr hyn sy'n ei achosi, triniaeth a diagnosis.  Hefyd gellir dysgu llawer mwy am y mathau gwahanol o ddementia yma. 

Mae gan Dementia UK dudalen sy'n ateb cwestiynau cyffredin ar ddementia ac maen nhw hefyd yn cynhyrchu taflenni ffeithiau.

Mae NHS Choices hefyd yn darparu gwybodaeth ar ddeall dementia.

Diagnosis a thriniaeth

Mae cael diagnosis cynnar yn hollbwysig o safbwynt ymdopi â dementia. Yn aml iawn, hwn yw'r cam cyntaf i gael triniaeth a gofal. Gall diagnosis hefyd dangos nad yw'r unigolyn yn dioddef o gyflyrau eraill y gellir eu trin efallai, megis iselder, a rhesymau eraill dros ddrysu. Hefyd gall diagnosis helpu'r unigolyn i gael gwybodaeth, cyngor a chefnogaeth, a'i alluogi ef/hi a'r teulu i gynllunio at y dyfodol.

Yn aml iawn, mae cadarnhau diagnosis o ddementia yn anodd, yn enwedig yn ystod y cyfnod cynnar. Mae angen mynd i weld y Meddyg Teulu i gychwyn. Bydd yn gallu gwneud asesiad a rhoi diagnosis i chi. Hwyrach y bydd yn penderfynu eich atgyfeirio at arbenigwr. Fel arfer, seiciatrydd i'r henoed fydd yr arbenigwr neu eriatregydd efallai. Os ydych o dan 65 oed, gall fod yn niwrolegydd.

Mae'r Gymdeithas Alzheimer yn cynnig gwybodaeth a thaflenni ffeithiau ar asesiadau.

Mae 'NHS Choice' hefyd yn darparu gwybodaeth ynghylch diagnosis a thriniaeth.

Y driniaeth bwysicaf i bron pawb sydd â dementia yw cymorth a gofal da.

Gofal a seilir ar yr unigolyn
Mae gofal a seilir ar yr unigolyn yn golygu defnyddio diddordebau, gallu, hanes a phersonoliaeth yr unigolyn fel sail i'r gofal. Bydd hyn yn ei helpu i gymryd rhan mewn pethau sy'n rhoi pleser iddo/iddi a gall fod yn ffordd effeithiol o atal a rheoli symptomau ymddygiadol a seicolegol y dementia. Gellir dysgu mwy ar wefan y Gymdeithas Alzheimer yma.

Sut gellir disgrifio gofal dementia a seilir ar yr unigolyn? Dyma ddolen i erthygl gan David Sheard: yma.

Cymorth hunangyfeiriedig
Gall y gwasanaethau cymdeithasol ddarparu cymorth, gan gynnwys cymhorthion ac addasiadau i'r cartref, pryd ar glud, gofal yn y cartref, gofal seibiant, gofal dydd, a gofal preswyl a nyrsio. Mae rhai gwasanaethau cymdeithasol yn rhoi mwy o gymorth nag eraill, ac efallai y bydd yn rhaid ichi dalu am rai gwasanaethau, yn dibynnu ar faint o arian sydd gennych. I ddysgu mwy am y mater hwn, gellir cysylltu â Llinell Gymorth Dementia Cymru ar 0808 808 2235 neu Gyngor Sir Powys ar 0845 6027050.

Meddyginiaeth
Mae cyffuriau amrywiol ar gael sy'n gallu helpu symptomau clefyd Alzheimer neu arafu datblygiad y clefyd. Gellir dysgu mwy am y rhain ar wefan y Gymdeithas Alzheimer yma.

Yn aml mae pobl sydd â dementia yn cael symptomau sy'n effeithio ar eu hymddygiad, ac sy'n achosi iddynt fod yn ymosodol, i gynhyrfu, a chael symptomau seicotig megis lledrithiau a rhithweledigaethau. Mewn rhai achosion, gall meddyginiaeth fod o gymorth ac mae'n bosib cael presgripsiwn o gyffuriau gwrthseicotig. Gellir dysgu mwy am feddyginiaeth gwrthseicotig ar wefan y Gymdeithas Alzheimer yma.

Triniaethau cyflenwol ac amgen
Gellir darllen am ddefnyddio triniaethau cyflenwol ac amgen, a'r dystiolaeth gyfredol o ran eu heffeithiolrwydd ar wefan y Gymdeithas Alzheimer yma.

Dyfodol gofal, cymorth a thriniaeth yng Nghymru

Mae gwaith wedi digwydd yng Nghymru'n ddiweddar i adnabod y meysydd y mae angen mynd i'r afael â nhw er mwyn gwella bywydau unigolion sydd â neu dan effaith dementia. Ar 16eg Chwefror 2011 cyhoeddwyd Gweledigaeth Genedlaethol Cymru ar Ddementia . Mae'n cyflwyno gweledigaeth hirdymor i geisio sicrhau y gall Cymru fodloni yn y ffordd orau bosib yr her o helpu pobl sy'n byw gyda dementia ar draws y wlad.

Cynllun Dementia Powys 2016 - 19
Mae Bwrdd Iechyd addysgu Powys, Cyngor Sir Powys a PAVO wedi llunio cynllun gweithredu ar y cyd i atgyfnerthu'r cymorth i bobl sydd â dementia (gan gynnwys oedolion iau sydd ag anabledd dysgu) a'u gofalwyr.

Gellir darllen Cynllun Dementia Powys 2016 - 19 yma.

Mae'r cynllun gweithredu'n cynnwys 6 addewid, sef:

  1. Codi ymwybyddiaeth y cyhoedd mewn perthynas â dementia, gan wella'r profiad ymarferol.
  2. Lleihau risg, a sicrhau diagnosis amserol a gwella'r raddfa o gadarnhau diagnosis o ddementia.
  3. Sicrhau bod ymyraethau priodol yn sgil cael diagnosis yn eu lle.
  4. Sicrhau fod pobl â dementia yn cael eu trin gyda pharch ac urddas gan staff medrus a chymwys.
  5. Gwella'r gofal i bobl sydd â dementia mewn ysbytai cyffredinol.
  6. Cefnogi cartrefi gofal ym Mhowys i gyflenwi gofal a seilir ar yr unigolyn i bobl sydd â dementia.

Mae Uwch Swyddog Gofal Iechyd a Chymdeithasol PAVO yn cynrychioli'r sector ar faterion ym maes dementia.

Un o elfennau'r cynllun gweithredu yw datblygu Cymunedau sy'n Cefnogi Dementia. Mae mentrau newydd ar y gweill ar draws Powys a gellir dysgu mwy am rai De'r sir yma, a rhai'r Gogledd yma.

Erbyn hyn mae Rhwydwaith Dementia Powys yn y sir. Gallwch gael mwy o wybodaeth mewn adroddiad diweddar yma.

Materion Dementia ym Mhowys (Dementia Matters)
Mae Dementia Matters ym Mhowys yn sefydliad elusennol newydd ei sefydlu ac yn gweithio mewn partneriaeth â chymunedau, y trydydd sector a sefydliadau statudol i ddatblygu a rhannu arfer arloesol. Mae Dementia Matters ym Mhowys wedi ymrwymo i roi llais i'r rhai sy'n byw gyda dementia a gwneud pethau 'gyda' phobl yn hytrach nag ‘iddyn’ nhw. Trwy weithio gyda'n gilydd yn y modd hwn byddwn yn creu cymunedau sy'n parchu, gwerthfawrogi a grymuso unigolion fel eu bod yn fwy abl i wynebu'r heriau o'u blaenau a rhoi mwy o ddewis a rheolaeth iddynt yn eu bywydau eu hunain.

Gwella gofal dementia
Lluniwyd canllawiau 1000 o Fywydau a Mwy (Cymru) i alluogi sefydliadau a thimau gofal iechyd i weithredu'r newidiadau er mwyn gwella diogelwch a safon gofal eu cleifion.

Gwaith Da: Fframwaith Dysgu a Datblygu Dementia i Gymru
Mae'r Fframwaith wedi cael ei datblygu gan y Cyngor Gofal, mewn partneriaeth â GIG Cymru. Ei bwriad yw i gefnogi'r hyn sydd bwysicaf i bobl Cymru, yn ogystal â'r ysbryd a gofynion polisi , deddfwriaeth a chanllawiau Cymru ynghylch y gofal, cymorth a grymuso pobl â dementia, gofalwyr, a'r gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol. Mwy yma.

Byw gyda dementia

Gellir dysgu mwy ynghylch aros yn annibynnol, rhwydweithiau cymorth, rhannu eich profiadau a gwybodaeth gyfreithiol ac ariannol ar wefan y Gymdeithas Alzheimer yma.

Mae gan Wasanaeth Llyfrgelloedd Cyngor Sir Powys lyfrau a ddewiswyd yn arbennig i gefnogi pobl â dementia, eu gofalwyr, perthnasau a ffrindiau; mae manylion y casgliad i'w gweld yma. Ffynonellau gwybodaeth sy'n gymeradwy o safbwynt clinigol yw mwyafrif y rhestr am y profiad o gael dementia; ond mae hefyd yn cynnwys rhai llyfrau o'r gyfres 'Pictures to Share', sydd yn hygyrch ac yn diddanu pobl sy'n mynd trwy gyfnodau canol i hwyr y clefyd - maent yn gallu pori trwy'r lluniau a mwynhau atgofion, a gall aelodau'r teulu a ffrindiau eu rhannu a'u cofio gyda nhw. Gellir benthyg y llyfrau o unrhyw lyfrgell.

'Still Going Strong' yw llyfryn y Sefydliad Iechyd Meddwl i bobl sydd wedi cael diagnosis o ddementia, ac mae'n egluro rhai o ffeithiau sylfaenol dementia, yn ogystal â rhoi syniadau ar le i gael cymorth ymarferol ac emosiynol, a chynnig cyngor ar gynllunio at y dyfodol; mae hefyd yn cynnwys rhai strategaethau a ddefnyddiwyd gan bobl eraill i ymdopi â dementia.

Mae'r Sefydliad Iechyd Meddwl hefyd wedi cyhoeddi llyfryn gyda'r teitl Rhedeg grwpiau hunangymorth mewn llety â chymorth a llety gofal ychwanegol i bobl sy'n byw gyda dementia.

Mae Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) hefyd yn darparu gwybodaeth ar fyw'n dda gyda dementia.

Mae Cymuned Cyfeillgar i Ddementia Aberhonddu wedi llunio taflen gyda syniadau a chyngor i bobl â dementia a phobl agos atynt. Gellir ei lawrlwytho yma.

Prosiect Cŵn Dementia
Sefydlwyd prosiect peilot yn yr Alban - Prosiect Cŵn Dementia i ddangos y gall cŵn helpu pobl sydd â dementia barhau gyda'u harferion cerdded, cysgu a bwyta, eu hatgoffa i gymryd meddyginiaeth, gwella eu hyder, eu cadw'n weithgar ac i ymgysylltu â'r gymuned leol, yn ogystal â sicrhau fod ganddynt gwmni parhaol fydd yn tawelu eu meddwl wrth wynebu sefyllfaoedd newydd ac anghyfarwydd.

Gofalu am rywun gyda dementia

Mae'r Gymdeithas Alzheimer yn cynnig gwybodaeth ar lawer o agweddau ar ofalu am rywun gyda dementia. Mae taflen ffeithiau a gwybodaeth ynghylch gofal dyddiol, cysylltiadau personol, ymddygiad anghyffredin, ymdopi â gofalu am rywun, a gwasanaethau gofal ar eu gwefan yma.

Mae llyfryn y Sefydliad Iechyd Meddwl Dod yn Ofalwr yn delio gyda gofalu am rywun sydd â dementia, yn egluro ffeithiau sylfaenol am ddementia ac yn cynnig syniadau ynghylch lle i gael cymorth ymarferol ac emosiynol.

Mae'r Ymddiriedolaeth Gofalwyr yn darparu gwasanaeth cymorth i ofalwyr ar hyd a lled y DU yn ogystal â gwybodaeth a chyngor i ofalwyr. Ceir mynediad at wybodaeth am wasanaethau lleol Powys yma.

Mae gan Credu - Cysylltu Gofalwyr (Gofalwyr Powys fel oedd) Weithwyr Estyn Allan i gynnig cymorth penodol ar gyfer gofalwyr. Maent hefyd yn helpu rhedeg grwpiau cymorth i Ofalwyr, grwpiau ffocws, gweithgareddau ac maent yn gallu cynnig cymorth un-i-un, cyngor a gwybodaeth.

Mae Carers UK yn ymgyrchu dros newid ar ran gofalwyr ac mae'n cynnig gwybodaeth a chyngor i ofalwyr.

Sut i leihau’r risg o ddatblygu dementia

http://www.alz.org/alzheimers_disease_causes_risk_factors.asp

Gellir cymryd camau ymarferol, a chyraeddadwy nawr fyddai'n gallu lleihau'r tebygolrwydd o ddatblygu dementia neu, o leiaf, gwella'ch iechyd a llesiant cyffredinol.

Mae gwaith ymchwil wedi adnabod llawer o ffactorau risg sy'n gysylltiedig â dementia. Gellir dysgu mwy ar wefan y Gymdeithas Alzheimer yma.

Ein helpu i wella’r dudalen hon

Os oes gennych unrhyw syniadau ynghylch sut y gallwn wella'r dudalen hon, neu os ydych yn ymwybodol o ffynonellau gwybodaeth eraill y dylwn gyfeirio atynt, byddem yn hoffi clywed gennych. Gallwch ein ffonio ar 01686 628300 neu e-bostio: jackie.newey(at)pavo.org.uk.

Angen help ar frys

Don't forget to sign up to @TREDCymru's review into the Eating Disorder services review. There is an online survey… twitter.com/i/web/status/9…

Excellent, much needed study: Experiencing mental health diagnosis - a systematic review of qual studies, 78 papers… twitter.com/i/web/status/9…

Improving our 'Child to Adult Eating Disorder Services in Wales' transition process. @1000LivesWales is holding a… twitter.com/i/web/status/9…

latest news

Mental Health Services in Powys survey

5 Chwefror 2018

What do you think of mental health services in Powys? Complete a short survey to feed in your views to the reps sitting on the Powys Mental Health Planning & Development Partnership.

events

T'ai Chi

Llun 23 Ebrill 2018

Mid Powys Mind

Celf-Able Art Group

Mawrth 24 Ebrill 2018

Llanfair Caereinion

New Pathways SURE for Mental Health

Mercher 25 Ebrill 2018

Interactive Conference 2018, Wrexham

Compassionate Mental Health Conference (2 days)

Mercher 25 Ebrill 2018

Brecon, Powys

Talk on Natural Health and Wellbeing

Mercher 25 Ebrill 2018

Tania Dolley explores the positive mental and physical benefits of connecting with nature and the outdoors (Brecon & District Mind)

Visit to Abbey-Cwm-Hir Hall, Llandrindod Wells

Iau 26 Ebrill 2018

Ponthafren Association

80's Disco Night

Sadwrn 28 Ebrill 2018

Newtown

Sculpture Workshop 1 with Geraint Edwards

Mawrth 1 Mai 2018

Mid Powys Mind

Celf-Able Art Group

Mercher 2 Mai 2018

Newtown

Smartphone Workshop

Mercher 2 Mai 2018

Ponthafren, Newtown

Become a Dementia Friend

Mawrth 8 Mai 2018

Newtown

Celf-Able Art Group

Mercher 9 Mai 2018

Machynlleth

Mental Health Today Wales 2018

Iau 10 Mai 2018

Conference in Cardiff

Coffee Morning

Sul 13 Mai 2018

Dementia Friendly Newtown

Celf-Able Art Group

Mawrth 15 Mai 2018

Llanfair Caereinion

Networking Event - Mental Health Awareness Week

Mercher 16 Mai 2018

Llandrindod Wells

Celf-Able Art Group

Iau 17 Mai 2018

Guilsfield

Ink Drawing 2 with Sorell Matei

Iau 17 Mai 2018

Mid Powys Mind

SafeTALK:Suicide Alertness Course for Everyone

Llun 21 Mai 2018

Bracken Trust, Llandrindod Wells

Celf-Able Art Group

Mercher 23 Mai 2018

Caersws

Managing Depression Course (3 weeks, Mondays)

Llun 4 Mehefin 2018

Presteigne

THRIVE Course (5 weeks, Mondays)

Llun 4 Mehefin 2018

Mid Powys Mind

Celf-Able Art Group

Mercher 6 Mehefin 2018

Newtown

Community Workers Meetings (Montgomeryshire)

Mercher 6 Mehefin 2018

Credu (formerly Powys Carers)

Celf-Able Art Group

Mercher 13 Mehefin 2018

Machynlleth

Celf-Able Art Group

Mawrth 19 Mehefin 2018

Llanfair Caereinion

Sculpture Workshop 2 with Geraint Edwards

Mawrth 19 Mehefin 2018

Mid Powys Mind

Celf-Able Art Group

Iau 21 Mehefin 2018

Guilsfield

Stencil Techniques 1 in Painting with Sorell Matei

Iau 21 Mehefin 2018

Mid Powys Mind

Celf-Able Art Group

Mercher 27 Mehefin 2018

Caersws

Mental Health First Aid Course (2 days)

Mawrth 3 Gorffennaf 2018

Presteigne

Celf-Able Art Group

Mercher 4 Gorffennaf 2018

Newtown

Celf-Able Art Group

Mercher 11 Gorffennaf 2018

Machynlleth

Stencil Techniques 2 in Painting with Sorell Matei

Iau 12 Gorffennaf 2018

Mid Powys Mind

Celf-Able Art Group

Mawrth 17 Gorffennaf 2018

Llanfair Caereinion

Sculpture Workshop 3 with Geraint Edwards

Mawrth 17 Gorffennaf 2018

Mid Powys Mind

Celf-Able Art Group

Iau 19 Gorffennaf 2018

Guilsfield

Celf-Able Art Group

Mercher 25 Gorffennaf 2018

Caersws
We value your feedback on our website, so please tell us what you think" title="We value your feedback on our website, so please tell us what you think